قربان‌علی عرفانی (۱۳۱۹-۱۳۹۴ ش)، از شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی هزاره‌ها، در ۳۰ میزان ۱۳۹۴، برابر با ۲۲ اکتبر ۲۰۱۵ میلادی بر اثر بیماری سرطان در شهر قم، ایران درگذشت. پیکرش پس از تشییع در قم، به افغانستان منتقل شد و در مدرسۀ باقرالعلوم در کابل به خاک سپرده شد. درگذشت او با واکنش شخصیت‌ها و نهادهای سیاسی و فرهنگی افغانستان همراه بود و پیام‌های تسلیت زیادی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی منتشر شد (جعفری و برهانی، ۱۴۰۱: ۷۵).
عرفانی در سال ۱۳۱۹، در منطقۀ سیاه‌درۀ یکه‌اولنگ به دنیا آمده است. در کودکی پدرش از دنیا رفت و او در حمایت‌های مادر و ماما‌های خود قرار داشت. او دورۀ مقدماتی و سطوح علوم دینی را از استادانی چون شیخ موسی کلانی زاموج سیاه دره، حاج آخوند بکک، شیخ حسین‌علی نطاق و سید حسن رئیس آموخت. او در سال ۱۳۴۶، به نجف رفت و تا سال ۱۳۵۷، در دروس سطوح عالی آن حوزه در زمینۀ فقه و اصول شرکت کرد (عرفانی، ۱۳۶۸: ۵۴).
طبق روایت آقای سرور دانش، سابقۀ مبارزاتی عرفانی به اوائل دهۀ پنجاه، بر می‌گردد؛ به دوره‌ای که ایشان در نجف مشغول تحصیل علوم دینی بود (دانش، ۱۴۰۲: ۱۶). وی در نجف، به‌عنوان عضو «انجمن روحانیت مبارز افغانستان» (ویکی‌شیعه، بی‌تا) و «هیئت شباب‌الهزاره» فعالیت سیاسی خود را آغاز کرد. «هیئت شباب‌الهزاره» نقش مؤثری در رشد احساسات ملی، آگاهی اجتماعی و تقویت خودباوری میان مهاجرین افغانستانی مقیم عراق داشت (امینی، ۱۴۰۲: ۲۴). راه‌اندازی «جنبش اعتراضی علیه تبعیض و بی‌عدالتی موجود در دستگاه مراجع در حق طلاب علوم دینی افغانستان در عراق، تشویق جوانان به کتاب‌خوانی، مطالعۀ تاریخ خود و نیز رصد اخبار و تحولات سیاسی کشور و جهان» از دیگر اقدامات عرفانی و دوستانش در نجف بود (دانش، ۱۴۰۲). آن‌ها در سال ۱۳۵۳، با صدور اعلامیه‌ای با عنوان «طلاب علوم اسلامی افغانستان»، به مخالفت علیه حکومت وقت در افغانستان پرداختند و آن را «استبدادی» توصیف کردند (عرفانی، ۱۳۶۸: ۵۵).
عرفانی در این دوره، با حلقات مبارزان سیاسی داخل افغانستان، طلاب فعال نجف، شخصیت‌های انقلابی خارج از کشور، جریان‌های اسلامی و «آزادی‌بخش» عراق، لبنان و فلسطین ارتباطات خود را گسترش داد (جعفری و برهانی، ۱۴۰۱: ۷۵). آشنایی عرفانی با عبدالعلی مزاری در همین مقطع بود. او در سال ۱۳۵۶، به کابل آمد و در آنجا با چهره‌های سیاسی جامعۀ هزاره، دربارۀ شیوۀ مبارزه با حکومت وقت به تبادل نظر پرداخت (امینی، ۱۴۰۲: ۲۵).
«عرفانی پس از کودتای هفت ثور ۱۳۵۷به ایران رفت و با جمعی از دوستان و هم‌فکران خود سه گروه کوچک «حزب حسینی»، «روحانیت مبارز افغانستان» و «گروه مستضعفین» ادغام کرده و سازمان نصر اسلامی افغانستان را پایه‌گذاری کردند. عرفانی در آغاز تشکیل سازمان نصر، تا سال ۱۳۶۰، مدیر مسئول مجلۀ «پیام مستضعفین» بود.
عرفانی عضو شورای رهبری سازمان نصر و همچنین مسئول حزب در ولسوالی‌های یکه‌اولنگ، پنجاب، ورس و لعل‌و‌سرجنگل بود. عرفانی در سال ۱۳۶۰ اولین پایگاه سازمان نصر را در منطقۀ فولادی بامیان به نام «گروپ توحید»، پایه‌گذاری کرد. او مسئول دفتر سازمان در قم از سال ۱۳۶۳ تا ۱۳۶۵ و عضو شورای نظارت بر مدارس علوم دینی افغانستان در سطح بامیان و غور بود (امینی، ۱۴۰۲: ۲۷). عرفانی در سال ۱۳۶۱ از مدارس مناطق مرکزی بازدید کرد و در سال ۱۳۶۵ بار دیگر به افغانستان به همراه عبدالعلی مزاری و محمد ناطقی سفر کرد. او در سه سال اقامت خود در این فعالیت‌ها با دیگر چهره‌های سیاسی مشارکت داشت: 1. تشکیل کنگرۀ سراسری مجاهدین در ۲۱ سرطان ۱۳۶۷ در پنجاب، بامیان؛ ۲. وحدت سازمان نصر و پاسداران جهاد اسلامی افغانستان در ولسوالی لعل و امضای منشور وحدت؛ ۳. وحدت گروه‌های شیعه در ۲۰ سنبله ۱۳۶۷ در بهسود و امضای توافق اتحاد؛ ۴. گردهمایی گروه‌های شیعه در سنگ‌ماشۀ جاغوری در ۵ قوس ۱۳۶۷ و امضای اتحاد میان گروه‌ها در ۱۲ قوس ۱۳۶۸؛ ۵. آزادسازی بامیان در سنبلۀ ۱۳۶۸ (عرفانی، ۱۳۶۸: ۶۳ و ۶۴).
عرفانی و علی‌جان زاهدی به ایران اعزام شدند تا پیام اتحاد را به منظور تشکیل حزب وحدت به مسئولان، علما، طلاب و مهاجرین مقیم خارج برسانند. آنان با سخنرانی میان مهاجرین، گفتگو و مصاحبه با مطبوعات ایران و مذاکره با مسئولان و شخصیت‌های سیاسی، پیام وحدت را ابلاغ کردند که یکی از زمینه‌های تشکیل حزب وحدت در سال ۱۳۶۸ و انحلال احزاب جهادی بود (عرفانی، ۱۳۷۲: ۱۷۲).
عرفانی در اولین کنگرۀ حزب وحدت، به‌عنوان مسئول کمیتۀ روابط عمومی حزب و در دومین کنگره به‌عنوان مسئول مالی در نمایندگی تهران انتخاب شد. پس از سقوط حکومت نجیب و حضور گروه‌ها در کابل، عرفانی نیز به کابل رفت و در حزب وحدت این مسئولیت‌ها را داشت: ۱. عضویت در شورای تصمیم‌گیری؛ ۲. مسئول کمیتۀ اطلاعات؛ ۳. مسئول کمیتۀ روابط؛۴. عضو هیئت مذاکرات صلح با دولت ربانی(امینی، ۱۴۰۲: ۲۸).
پس از سقوط مقاومت غرب کابل و «شهادت عبدالعلی مزاری»، در گردهمایی مسئولان حزب در مزار شریف، عرفانی به‌عنوان معاون اول محمدکریم خلیلی انتخاب شد. او علاوه بر این سمت، در سال‌های ۱۳۷۴ و ۷۵ مسئول کمیتۀ اطلاعات حزب وحدت، امام جمعه مرکز بامیان، مسئول راهنمایی و پشتیبانی جبهه‌های سیاه‌خاک و دای‌میرداد بهسود بود.
پس از سقوط بامیان به دست طالبان در سال ۱۳۷۷، طبق مصوبه شورای مرکزی حزب وحدت در تهران، عرفانی به‌عنوان نماینده حزب وحدت در دولت ربانی، به تخار و پنجشیر اعزام شد (همان: ۲۹).
در دورۀ جمهوریت، عرفانی حزب مستقلی را به نام «حزب وحدت ملت افغانستان» تأسیس و ثبت کرد(جعفری و برهانی، ۱۴۰۱: ۷۵). عرفانی در این دوره این سمت‌ها را برعهده داشت: ۱. وزیر مشاور در امور اقوام و قبایل افغانستان در دولت کرزی؛ ۲. عضویت در مجلس مشرانوجرگه، از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۸؛ ۳. نمایندگی مردم کابل در ولسی‌جرگه از سال ۱۳۸۹ تا زمان وفات؛ ۴. عضویت در لوی‌جرگه قانوان اساسی؛ ۵. تلاش جهت به رسمیت شناخته شدن مذهب شیعه در قانون اساسی؛ ۶. معاونت شورای علمای شیعۀ افغانستان؛ ۷. عضویت در شورای اخوت اسلامی (همان: ۹۸).
از فعالیت‌های فرهنگی عرفانی می‌توان به موارد زیر اشاره کردند: ۱. تأسیس هفته‌نامه میثاق وحدت؛ ۲. تأسیس ماهنامۀ منشور وحدت؛ ۳. برگزاری کلاس‌های آموزشی و تدریس موضوعات اعتقادی، اخلاقی، تاریخی و سیاسی برای گروه‌های جهادی (همان)؛ ۴. بازگشایی مدرسۀ محمدیۀ زارین؛ ۵. بازگشایی لیسۀ ده‌سرخ یکه‌ولنگ در سال ۱۳۷۴؛ ۶. فعال کردن مدرسۀ باقرالعلوم در قم از سال ۱۳۷۴؛ ۷. تأسیس مدرسۀ باقرالعلوم در کابل؛ ۸.احداث مدرسه الزهرا در یکه‌اولنگ (امینی، ۱۴۰۲: ۳۱ تا ۳۲).
در زندگی‌نامه قربان‌علی عرفانی(همان: ۳۲ تا ۳۴). این آثار برای او ثبت شده است:
۱.امر به‌معروف و نهی از منکر؛
۲.حزب وحدت اسلامی افغانستان از کنگره تا کنگره؛
۳.مروری بر تحولات سیاسی و اجتماعی بامیان؛
۴.امام و انقلاب اسلامی افغانستان؛
۵.صبر از دیدگاه قرآن؛
۶.اسلام و راهکارهای مقابله با چالش‌ها؛
۷.اسلام و حاکمیت جهانی؛
۸.دعا پیوند معنوی انسان با خدا؛
۹.اخلاق اسلامی.
مؤلف: عمران حلیمی
منابع:
امینی، اسحاق. (۱۴۰۲). «زندگی‌نامه و کارنامۀ استاد قربان‌علی عرفانی». بیدارگران، ویژه‌نامۀ استاد قربان‌علی عرفانی یکه‌ولنگی. شمارۀ ۶؛
جعفری، عبدالله. (۱۴۰۱). رویش‌های نو از دیار کهن، یادنامه و کارنامه علما و مفاخر بامیان، قم: بنیاد اندیشه؛
دانش، سرور. (۱۴۰۲). «زندگی و پیشینه مبارزاتی استاد قربان‌علی عرفانی، برگرفته از متن مصاحبه استاد عرفانی در مجلۀ پیام مستضعفین سامانۀ انترنتی بنیاد اندیشه. (https://jfp-af.org). بازیابی، ۲۰ میزان ۱۴۰۵؛
دانش، سرور. (۱۴۰۲). «شخصیت و مبارزات سیاسی استاد عرفانی». بیدارگران، ویژه‌نامۀ استاد قربان‌علی عرفانی یکه‌ولنگی. شمارۀ ۶؛
عرفانی، قربان‌علی. (۱۳۶۸). تحولات سیاسی و اجتماعی بامیان. کابل: مؤسسۀ اطلاعات؛
عرفانی، قربان‌علی. (۱۳۷۲). حزب وحدت اسلامی از کنگره تا کنگره. قم: سراج وابسته به مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان؛
ناطقی، محمد. (۱۳۹۶). سال‌های تغییر؛ روایت نیم قرن زندگی. کابل: مؤسسۀ تاریخ شفاهی؛
ویکی‌شیعه. (بی‌تا). «قربان‌علی عرفانی». (https://fa.wikishia.net). بازیابی ۲۰ میزان ۱۴۰۵.
در حال بارگذاری دیدگاه‌ها...