کاوش در مجموعه جامع مدخلهای دانشنامه ما که تاریخ، فرهنگ و میراث هزاره را مستند میکند.
۸۶۴ مقاله / ۸ گسترهٔ موضوعی
از باورهای رایج در میان مردم مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم در میان مردم معمول است که هر کس حاجتی داشته باشد، در دل خود نیّت میکند و حاجت خود را در نظر میگیرد و یک اُوخْلَیْ روی کف دست خود میگذارد (اوخلی به هر حشرۀ...
بازی محلی مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم این بازی با شیغی (بُجول، قاپ) انجام میشود که استخوان مکعبشکل مفصل پای گوسفند است. اجرای بازی به این نحو است که ابتدا دایرهای به قطر ۵۰ سانتیمتر یا بیشتر روی زمین رسم میکنند و...
رسم مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم «اوبهزدن» بهمعنای انباشتن سنگهای ریز و درشت روی یکدیگر است. در هزارهجات، معمولاً در برخی تپهها و بلندیها که در کنار راههای عمومی است، مردم تلّی از سنگ را رویهم انباشتهاند و...
رسم مردمی مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم «انداز بنداز» از رسومی است که برای همکاری و کمکرسانی به یکدیگر در میان مردم رایج است. البته به «انداز» و «دادانداز» نیز معروف است. منظور از آن، جمعکردن پول مورد نیاز برای انجام...
نسبت زنان یک مرد به یکدیگر مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم همسران متعدّد یک مرد، نسبت به یکدیگر، «امباغ» خوانده میشوند. در برهان قاطع، این واژه «اَنْباغ» ثبت شده است و به واژۀ «انباز» رجوع داده شده است. ذیل کلمۀ «انباز»...
نوعی ترانه کار مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم اللهدوست نوعی از منقبتخوانی است که برای تهییج کارگران در آشارها انجام میشود. «در آشار مردان به صورت جمعی و گاهی تکی آواز میخوانند. این آواز گاهی دوبیتیهای فولکلور و...
باور عامیانه مؤلف: سید اسحاق شجاعی جلد اول، ویراست دوم الختو/ اَلخاتو/ آلخاتو طبق باور مردم موجودی است که باعث مرگ زنان در وقت زایمان میشد. زنان در وقت زایمان گرفتار خونریزی، درد و عفونت میشدند و در غیاب پزشک و دارو...
رسم، از شیوههای ازدواج صدیقه هاشمی و زهرا حسینزاده جلد اول، ویراست دوم استغو بدل یا استخوانبدل و سرآلیش به معنی مبادله کردن دو انسان است. استخوان در مقابل استخوان (مظفری، ۱۳۹۸) به شکلی از سنت ازدواج در جامعۀ هزاره گفته...
نوعی غذای گوشتی علیاصغر رجاء و محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم یکی از غذاهای رایج در هزارهجات، ارگوماج یا ارگومَد است. گفته میشود که در زمان قدیم شکارچیهای هزاره در کوهستانها وقتی آهو شکار میکردند، دل، جگر، گُرده و قسمتی...
مجموعۀ مناسبات مردمی مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم آغیل واحد اجتماع کوچکی مشتمل بر چند خانوار است و این خانوارها بهصورت پیوسته با هم مراوده و دادوستد دارند.
رسم همیاری در جمع کردن کار مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم آشار سنت همیاری اجتماعی است. این احتمال وجود دارد که «آشار»، ریشه در «حَشر» داشته باشد. حشر، همیاری اجتماعی و بدون مُزد است که هنوز مرسوم است (شهرستانی، ۱۳۶۱:...
نوعی رقص مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم آخومچی (آخومچای، آخُوچَی) یک نوع رقص دخترانه است و به وسیلۀ زنان و خصوصاً دختران جوان در جشنها و طویها اجرا میشود. این رقص به حالت نشسته است. دختران دستها را بالای کندۀ زانو...
