کاوش در مجموعه جامع مدخلهای دانشنامه ما که تاریخ، فرهنگ و میراث هزاره را مستند میکند.
۸۶۴ مقاله / ۸ گسترهٔ موضوعی
خاندان حاکم در بامیان مؤلف: عبدالحکیم محمدی (کاظمی) جلد اول، ویراست دوم آل بانیجور از خاندانهای پرنفوذ سیاسی و اجتماعی افغانستان بودهاند. آنان از اوایل قرن دوم هجری قمری، پس از ضعف سیاسی اعراب در خراسان و همراه با سلسلههای...
خاندان حاکم هزارهجات، کابل، قندهار مؤلف: عبدالحکیم محمدی (کاظمی) جلد اول، ویراست دوم خاندان ارغون با خاندان ترخان با هم هستند. «ترخان» در تاریخ، گاه نام شخص، گاه به معنی مقام اجتماعی و اداری و گاه به معنی طایفه است. ترخانها،...
رهبر خیزشِ شیعیان خراسانی در برابر عباسیان مؤلف: شوکتعلی محمدی شاری جلد اول، ویراست دوم حمزه فرزند آذرک/ آزرک شاری، منسوب به شاران غرجستان است (حبیبی، ۱۳۶۷: ۳۵۱). بنا به نوشتۀ تاریخ سیستان، حمزه خود را از نسل خانوادۀ اصیل و...
صنعت، شغل و حرفه مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم اسلحهسازی، حرفهای است برای تولید سلاح سرد و گرم که هر نوع آن به تناسب زمان و وضعیت استفاده میشود. شواهد تاریخی گواهی میدهد که هزارهجات همان سیستان، زابلستان و بخشی از...
یکی از مشاغل رایج در هزارهجات مؤلف: صدیقه هاشمی و زهرا حسینزاده جلد اول، ویراست دوم این پیشه از گذشته تا کنون در نقاط مختلف هزارهجات رواج داشته است. از آنجا که در هزارهجات، کارخانهها یا مؤسسات صنعتی وجود ندارد، نیازها و...
از حیوانات پرکاربرد در زندگی و فرهنگ مردم مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم اسبهای افغانستان با اندامی کوچک و لاغر، چابک، تندمزاج و مخصوص دویدن و سواری و شرکت در مسابقات هستند. برخی از نژادهای معروف آن در کشور مزاری،...
نام نوعی آهو مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم جنس مادۀ نوعی آهو به نام آهوی سرخ، در هزارهجات «اَرْغَلِی» نامیده میشود. ارغلی در برخی مناطق هزارهجات مانند ولسوالی مرکز بهسود و ولسوالی شارستان به چشم میخورد. آهوان تمام...
ابزار نجاری مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم اسکنه یا سُوچِی، ابزاری برای سوراخ کردن یا ایجاد حفره در چوب است. میلهای است با لبۀ پهن و تیز و در اندازههای مختلف بین ده سانتیمتر تا نیممتر، بعضاً دارای دستۀ کوتاه و اغلب...
عیار و جوانمرد مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم باتور و باتوربچه، به صورت صفت به معنای عیّار و جوانمرد است. گفته شده است که باتورها کسانی بودهاند که در بحرانهای محلی مختلف فعالیت داشتهاند. به عنوان مثال از سال معروف...
عنوانی برای بزرگِ خاندان مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم در افغانستان، در میان همۀ اقوام، «بابه» و «بابا» جدا از این که جنبۀ خانوادگی، اخلاقی و دینی دارد، از جایگاه ویژۀ معنوی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز برخوردار است....
سِمَت اجتماعی مؤلف: صدیقه هاشمی جلد اول، ویراست دوم این عنوان در مناطق هزارهجات، یادآور دورانی است که روابط اجتماعی مبتنی بر سیستم مالکیت زمین بود و بر همین اساس، این افراد، صاحبان نفوذ و قدرت در منطقه بودند. ارباب در هزارهجات...
مقام دولتی و کنایه از شخص کلانکار مؤلف: محمدحسین فیاض جلد اول، ویراست دوم اپسقال / اَسْپَقال / اَسْتَقال / اَرْسَقال / اَسْقال / اَفْسَقال / اَبْسَقال، صفت کسیاست که خود را عقل کل میداند و راجع به هرچیزی اظهار نظر و در...
