روز ۵شنبه ۱۸ ذیالحجه ۱۴۴۷ قمری/ ۴ جون ۲۰۲۶ میلادی/ ۱۴ جوزا ۱۴۰۵ جهان تشیع یکی از مراجع تقلید خود را از دست داد؛ آیتالله العظمی محمداسحاق فیاض در ۹۶ سالگی در بغداد درگذشت.
شیخ محمداسحاق فیاض، فرزند محمدرضا در ۱۳۰۹ خورشیدی در قریۀ صوبه ولسوالی جاغوری به دنیا آمده، او در اصل از منطقۀ شیرداغ، ولسوالی مالستان بوده است. پدرش از شیرداغ به جاغوری مهاجرت کرده و در آنجا ساکن شده بود. محمداسحاق خواندن و نوشتن را از پنجسالگی در مکتبخانه زادگاه خود آغاز کرد و دروس مقدماتی را در مدرسۀ علوم دینی اوتقول جاغوری فراگرفت. استادانش قربانعلی وحیدی و رمضانعلی شریفی بودند (ویکیشیعه، ۲۰۲۶).
شیخ محمداسحاق فیاض بعد تحصیلات مقدماتی در زادگاهش و بعد از فوت مادرش، به روایتی در ۱۸ سالگی وارد ایران شد. او یکسال در مدرسۀ حاجحسن در محلۀ بالاخیابان مشهد ماند و در آنجا حاشیه ملاعبدالله (درباره منطق) و بخشی از مطول (در علم معانی، بیان و بدیع) را نزد شیخ محمدحسین نیشابوری فرا گرفت و سپس راهی شهر قم شد (همان).
او اقامت کوتاهی در قم داشت و بعد به نجف مهاجرت کرد و در مدرسۀ سلیمیه در محلۀ مشراق ساکن شد. شیخ محمداسحاق مطول را نزد محمدعلی مدرس افغانی، قوانینالاصول، حاشیه ملا عبدالله و شرح لمعه را نزد میرزا کاظم تبریزی، سید اسدالله مدنی و میرزا علیآقا فلسفی، کفایةالاصول، رسائل و مکاسب محرمه را نزد شیخ مجتبی لنکرانی آموخت.
شیخ محمداسحاق فیاض در ۲۰ سالگی به درس خارج در حوزۀ علمیه نجف راه یافت و در درس سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد و حضورش در درس آیتالله خویی، ۱۵ سال طول کشید. از اواخر دورۀ شاگردی، فیاض در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک آیتالله خویی را همراهی میکرد. او از اعضای شورای استفتای آیتالله خویی بود (ناصری داوودی، ۱۳۹۰: ۵۰۵). آیتالله فیاض کتاب محاضرات فی أصول الفقه (از منابع اصلی پژوهشهای اصولی در حوزههای علمیه امامیه) را حاصل سالها حضور در درس آیتالله خویی میداند. این اثر معتبرترین تقریر درسهای اصول آیتالله خویی است و بسیاری از استادان حوزه نجف، آن را دقیقترین و منقحترین تقریر از درسهای اصول آیتالله خویی میدانند(fa.alfayadh.org).
شیخ محمداسحاق فیاض تا سال ۱۳۵۶ خورشیدی، کتابهای سطوح عالیه حوزه را در مسجد هندی و «الجامعة الدینیة النجف» تدریس میکرد و در این سال تدریس درس خارج را در مدرسۀ سید یزدی در محله عماره آغاز کرد. با افتتاح مدرسۀ دارالعلم آیتالله خویی در سال ۱۳۵۹، جلسات درس شیخمحمداسحاق به این مدرسه منتقل شد و با تخریب این مدرسه در دورۀ رژیم بعث عراق، مسجد هندی برای مدت کوتاهی محل درس او شد؛ اما مجدداً به مدرسه سید یزدی منتقل شد و تا پایان عمر در همان مدرسه، تمام دروس را به زبان عربی به تدریس میکرد.
از شاگردان بنام آیتالله فیاض در افغانستان میتوان از شیخ هاشم صالحی مدرس (رئیس شورای علمای شیعه)، امینی بامیانی، نادر مهدوی، علی رفیعی، علی مروج و غلامحسین اخلاقی و... نام برد.
حکومت اسلامی در اندیشه آیتالله العظمی محمداسحاق فیاض:
در میان مراجع معاصر، دیدگاهی متمایز دربارۀ حکومت اسلامی و ولایت فقیه دارد. مهمترین ویژگی اندیشه سیاسی او این است که ولایت فقیه را در چارچوب حکومتی مبتنی بر قانون، عدالت و رضایت مردم تبیین میکند و اختیارات حاکم را مطلق و نامحدود نمیداند. دیدگاههای او را میتوان در رساله عربی «الأنموذج فی منهج الحکومة الإسلامیة» (ترجمه فارسی: الگوی حکومت اسلامی) مشاهده کرد. از نظر او حکومت اسلامی بر دو نوع است: نوع اول حکومتی که در رأس آن ولی فقیه اعلم و دارای شرایط کامل قرار دارد و تمام نظام سیاسی و اجتماعی بر اساس اسلام ایجاد شده است؛ نوع دوم حکومتی که ریاست به عهدّ ولی فقیه نیست، اما قوانین آن مخالف اسلام نبوده و اکثریت مردم مسلمان هستند. ایشان حکومت اسلامی از نوع دوم را برای کشورهایی همچون عراق و افغانستان با توجه به پیچیدگیها و ساختار جامعه مناسب میدانست (همان).
دیدگاه آیتالله فیاض دربارۀ زنان:
آیتالله فیاض دربارۀ حقوق زنان و جایگاه اجتماعی آنان دیدگاه منحصر به فردی دارد، از نگاه او، معیار اصلی در واگذاری مسئولیتها، شایستگی، تعهد و رعایت احکام اسلامی است، نه جنسیت. او کتابی با عنوان جایگاه زن در نظام سیاسی اسلام» دارد که مجموعه پاسخهای ایشان به پرسشهایی دربارۀ حقوق سیاسی، اجتماعی و فقهی زنان در اسلام است. به عقیده او در حکومت اسلامی به جز چند مقام خاص (رهبری، قضاوت و صدور فتوا)، زنان حق فعالیت در همۀ مشاغل و پستها ازجمله مناصب اجرایی و تقنینی و با حفظ شئون اسلامی دارند. ایشان به دست گرفتن تمامی پستها و مقامها را برای زنان شایسته در حکومت غیراسلامی نیز جایز میداند (همان).
«بنیاد حضرت آیتالله فیاض» در سال 1396 در افغانستان تأسیس و در وزارت عدلیه دولت جمهوری اسلامی افغانستان ثبت رسمی شد. قبل از آن، در سال 1393 به نام «انجمن اجتماعی حضرت آیتالله فیاض» در وزارت عدلیه ثبت شده بود. این بنیاد بیش از بیست و یک هزار کودک یتیم را با پرداخت مستمری ماهیانه تحت پوشش دارد. ازجمله کارهای بنیاد میتوان به ایجاد بیش از ۲۰۰ حلقه چاه عمیق و شبکههای آب آشامیدنی در مناطق محروم، تأسیس و تجهیز هشت باب شفاخانه، اعطای بورسیه تحصیلی به بیش از ۲۰۰ محصل در رشته مامایی، توزیع هزاران بستۀ غذایی و کمکهای نقدی در سراسر ولایات افغانستان میان خانوادههای آسیبپذیر، توزیع منظم مواد سوخت در هر سال میان خانوادههای بیبضاعت و... اشاره کرد.
آثار وتالیفات:
بیش از ۴۰ اثر ارزشمند در موضوعات فقه، اصول، اجتماعی و سیاسی از خود به یادگار گذاشت. محاضرات فی اصول الفقه، تعلیقة علی العروة الوثقی، منهاج الصالحین، احکام البنوک، منهج الحکومة الاسلامیه، موقع المراة فی النظام السیاسی الاسلامی، المسائل الطبیة و توضیح المسایل ازجمله آثار گرانسنگ آیتالله فیاض است.
منابع
دفتر مرجع دینی آیة الله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض. (۱۴۰۵). «آثار حضرت آیة الله العظمی شیخ محمد اسحاق فیاض». (https://fa.alfayadh.org). بازیابی ۳۰ سرطان ۱۴۰۵؛
ناصری داوودی، عبدالمجید. (۱۳۹۰). مشاهیر تشیع در افغانستان. جلد دوم. چاپ اول. قم: مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی.
ویکی شیعه. (۱۴۰۵). «محمداسحاق فیاض». (https://fa.wikishia.net). بازیابی ۳۰ سرطان ۱۴۰۵؛
محرمعلی خلیلی
Loading comments...